среда, 19 октября 2016 г.

ВӦЗЪЯ ЭСТАФЕТА!



      Лун дас сайын ӧти нывка корис менӧ гижны кывбур, кодӧн эськӧ позис чолӧмавны сылысь матысса мортсӧ. Час кымынӧн и вӧчи. А зэв на лӧсьыд и артмис. Сэк сёрниті буретш Ӧньӧ Лавкӧд да висьталі лоӧмтор йывсьыс. Сійӧ шуис, мый сылысь тшӧкыда жӧ юасьлӧны, кытысь позьӧ судзӧдны чолӧмалан кывбуръяс, колӧ пӧ найӧс кытчӧкӧ ӧтувтны. Ме шмонитышті: «Небӧгаинӧ!» Гашкӧ, и збыльысь артмас! Да и… Ӧтуввезйын уна позянног: социальнӧй везъясын котыръяс, блогъяс…
     Тӧрыт вӧлі шоныд арся лун. Букыш поводдя дырйи некыдз ог вермы ачымӧс чеччӧдны, а тӧрыт весиг эз будильник, а шондіыс пальӧдіс! Петі ывлаӧ, шалскӧді-муні виж коръясті, и тані… Юрам воис гениальнӧй мӧвп! Мися, вӧзъя коми блогйысьяслы чолӧмалан кывбуръяса эстафета! Кызвыныс миян пӧвстысь филологъяс. Эмӧсь велӧдысьяс и весиг ватага поэт! Налӧн гижӧдъясӧн быд лун нимкодяся! Ме чайта, мый 4 кымын строкаа кывбуртӧ быдӧн миян пиысь вермас гижыштны. 5-6-ӧд классаяслы тай татшӧм гортса уджъяс сетлӧны-а. Тані дзик абу быть пыртны джуджыд образъяс. Йӧзыслы тай кажитчӧ, кор чолӧмалӧмыс кывбур ногӧн. Ӧтуввезйыс тыр, шуам, татшӧм роч кывбурторъяснас. А темаыс (торйӧн нин миян шойччыны-гажӧдчыны радейтысь канмуын) миллион. Содтыштам кӧ ми некымын чолӧмалан коми кывбурӧн талунъя чукӧрас, нӧшта на кыпӧдам ассьыным КПД (коэффициент полезного действия)! ))
       Пырысь-пыр жӧ и воисны юрам чолӧмалан выль кывбурлӧн кывъяс. Артмис нывлы, но ме ог дӧзмы, кодкӧ кӧ чышкас шӧрсьыс семья йылысь 3 строчкасӧ. Сэк позьӧ и зонлы. И оз сӧмын Чужан лун вылӧ, но и, шуам, кутшӧмкӧ вермӧмӧн чолӧмалігӧн. ))

Тэ вӧсна талун юам тшай!
Мед юмов лоӧ тэнад пай,
Мед олӧмыс  тэд вӧлі рай,
А лов вылад пыр шоныд май…
Мед шуда лоӧ верӧс сай,
А челядьыдлӧн – муса ай,
Мед сьывсис «ӧввӧ», «баю-бай»…
Пыр ёртъяс орччӧнӧсь мед дай!
Мед пызан вылад нянь да яй,
А быд кафеын мед wi-fi,
Удж вылад вермӧмъясӧдз кай…
И водзӧ радлун миян вай!

     Эстафета «беддьӧс» сета Алёна Старцева (Тувсовъялы)!

понедельник, 17 октября 2016 г.

«МУСЛУН» МЕТОДИКА



      Ті казялінныд, мый коми блогйысьяс ёрта-ёртнысӧ ышӧдӧны выль темаяс, гижӧдъяс вылӧ? Ӧти «корӧ» аналитикаа гижӧд – мӧд «вӧзйӧ» нин; ӧти вӧчӧ кабачокысь икра прӧст кинас блогӧ та йылысь гижигмоз, а мӧд тайӧ рецептыс серти сёянсӧ вӧчӧма, «кывсӧ ньылыштӧма» да аслас луннебӧгын юксьӧ нин кабачокысь жӧ лечо дасьтан ногӧн… А гожӧм коллялӧм да дед-баб йылысь коми блогйысьяслӧн казьтылӧмъясӧн дзонь небӧг нин позьӧ йӧзӧдны…
            Тӧлысь сайын на сьӧлӧмӧс вӧрзьӧдіс НАТАлӧн «Тэ коми кыв он пукты пыдди...» гижӧд. Вайӧда блогйысь-поэт Наталья Дёминалысь кывбурсӧ (но ті пыралӧй жӧ НАТАлӧн лист бокас, тані водзкыв на эм). 

* * *

Тэ коми кыв он пукты пыдди,
Тэд коми кывйыс – мустӧм, сьӧд.
Тэ небӧг комиӧн он лыддьы
И ӧти сьыланкыв он тӧд.

А ме со коми нылӧн чужи,
Мем тайӧ кывйыс матыс, ас.
И сьывны комиӧн ме кужа,
И кужа тэчны коми пас.

И тэныд тшапа верма шуны:
«Ме тэысь озырджык на ныв,
Ӧд тэныд муса рочысь кындзи
Ме нӧшта тӧда коми кыв!»

       Менам тӧдсаяс пӧвстын уна татшӧм гозъяыс… Нор таысь… Кывбурса лирическӧй геройыс «тшап» коми кывсӧ тӧдӧмысь, и таысь нимкодь! А ӧд ми кызвыннас рамӧсь, кедзовтӧны кӧ, ог ёна и тшапитчӧй… Да мый сёрнитны рочьяс йылысь... Комияс пӧвстын чужан кывсӧ пыдди пуктытӧмыс эм жӧ. А кымын коми бать-мамлӧн роч челядьыс… И таысь нӧшта на нор… Мед эськӧ аслам мывкыдлунӧй тырмас коми кывсӧ семьяам видзны…
        Но талун меным окота юксьыны бур примерӧн! Нимті гижӧдӧс «МУСЛУН» методикаӧн», мед унджыкӧн синсӧ чӧвтласны менам гижӧдӧ («мый нин гижӧма, мусук йывсьыс ли мый, колӧ лыддьыны…»). Ӧд, шуам, рочмӧмджык нин мукӧд йӧзыс, шог вылӧ, оз зырӧдны вузасянінӧ выль коми небӧгла либӧ газет-журналла, а аддзасны кӧ тӧдсаныслӧн луннебӧгысь юӧр да татшӧм нима на, быть лыддясны… Торъя мортлӧн олӧмыс пыр интереснӧйджыкӧн кажитчӧ, да кор на ачыс та йылысь висьталӧ… Та понда колӧ унджыкӧнлы блогйысьны комиӧн да зільджыка… Асьным та йылысь тӧдлытӧг ми ышӧдам йӧзсӧ лыддьысьны комиӧн! Так вот… Талун ме дасьті-пуи «шпионъяслы» сёян! Нимті гижӧдӧс «МУСЛУН» методикаӧн», а позис эськӧ шуны «Тэ коми кывйӧс пыдди пуктан!»
Унатор петӧ, дерт, сысянь, коді гозъясис коми ныв ли зонкӧд. Тані и сійӧс быдтысьяслӧн пайыс, и этш... Сёрниыс ко кыв велӧдӧм йылысь, тані нин... и кыдзи сетчӧ кывъяссӧ велӧдӧмыс, и унджыктор тӧдмавны кӧсйӧмыс..
         А нӧшта пыдди пуктӧны ли оз миян мусаясным миянлысь чужан кыв, петӧ мыйтакӧ ассяньным... Ӧти-кӧ, дона кӧ кывным, колӧ Наташалӧн кывбурын моз тшапитчыны, оз ков сетчыны, лоны веськодьӧн... Мӧд-кӧ, кор кодкӧ тӧдсаясысь заводитӧ быд сикас помка вӧсна элясьны аслас пӧв вылӧ, менам мамук шуӧ: «Ачыд бӧрйин…» И таын ме сыкӧд сӧглас. Йӧзыс абу мыжаӧсь сыын, мый ми асшӧра думаштім, кутшӧмӧн налы колӧ лоны... ))Талун олӧмыс сэтшӧм, мый медводз ми бура тӧдмасям мортыскӧд, а сэсся нин заводитам ӧтлаын овны. Да и… Оз ков элясьны муса морт вылад, кӧсъян кӧ, мед сійӧс и мукӧдъяс пыдди пуктісны!=) Колӧ кӧ уджач, эн ӧтлаась дыш руньӧкӧд; окота кӧ овны ютӧмкӧд, мыйла петін кодалысь сайӧ...; сэтшӧма колӧ кӧ, шуам, чужан кывтӧ пыдди пуктӧм, тайӧ кӧ тэнад ыджыд мог, кор Енмыслысь, виччысь буретш сійӧс, кодлы и кывйыд мусмас, либӧ петкӧдлы, мыйла тэнсьыд кывтӧ колӧ пыдди пуктыны. Оз весьшӧрӧ и шуны, мый радейтны – тайӧ абу сӧмын видзӧдны ӧта-мӧд вылӧ, но и ӧти туйвизьӧ… Шуӧны... А муслуныд быдӧнлӧн аслас!
Такӧд тшӧтш… Гижлі нин та йылысь блогам «Ми (комияс) ёна этшаӧнӧсьджык рочьяс либӧ, шуам, англичанаяс дорысь. Тшӧкыда овлӧ, мый ӧти морт серти донъялӧны сылӧн кывъя став йӧзсӧ. Та пона пыр колӧ зільны лоны медся бурӧн, вежӧраӧн, мичаӧн, шаньӧн».  
 Тайӧ сьӧкыд… Но унаысь тайӧ зільӧмыс меным отсавліс. Муса мортӧй буретш сэк и ылаліс, кор ме сёрниті нывъёртӧйкӧд комиӧн… Бӧртас (результат) – менам матыссаяс талун сылы шуӧны: «Дзик тай комиӧн лоӧмыд!»
И збыль… Медводдза лунъяссяньыс сійӧ кутіс юасьны, а кыдзи лоӧ тайӧ кывйыс, а кыдзи тайӧ… А4 лист вылӧ первой вӧлі кывкудсӧ вӧчӧма. Кыдзи кылӧ, сідзи и гижӧ. Коркӧ аддзи да вот и сералі… Нимкодьӧйла! Сэсся торъя блокнот козьналі. 300 гӧгӧр кыв сэні эм нин. Стӧчджыка кӧ, абу весиг кыв, а кывтэчасъяс.


Такӧд йитӧдын висьтала казялӧмтор йылысь. «Юрган» радиоса уджъёртъяскӧд тшӧкыда вежсьылім ӧта-мӧдкӧд мӧвпъясӧн, мый суйӧрсайса кывъяс ми велӧдам огджык мӧрччанаджыка. Зэв уна кад сиам грамматикалы, а кор паныдасям иностранечкӧд, кыв ни джын ог вермӧй шуны, сы вӧсна мый полам вом восьтны, торксьыны… А ӧд тӧдім кӧ ми унджык кыв да этшаджык полім позьтӧминын кывбӧр пуктыны, ставсӧ эськӧ и гӧгӧрвоӧдім мӧд канмуысь воӧм гӧсьтлы… И, гашкӧ, збыльысь, оз весиг кывъясӧн, а кывтэчасӧн унджыкторсӧ колӧ велӧдны.
Ме некор мырдӧн эг тшӧктыв сьӧлӧмлы дона мортӧйлы велӧдны коми кыв. Ачыс ме бӧрся вӧтлысьӧ да шуалӧ: «Бара на эг пуксьылӧй коми кыв бурджыка велӧдны! Вай мыйкӧ меным висьтав». Тшӧкті ӧвтчан нога открыткаяс (гижлі жӧ на йылысь) лыддьыштны. Тыдовтчис, мый комиксъясвывса кывъяссӧ ставсӧ тӧдӧ, да и бӧр вывсьыс унатор. Кадакывъяс сьӧкыдджыка вежлалӧ, но ме указкаӧн таысь ог колскы.)) Практикаын и велалас.
А практикаыс… Ачыс пукталӧ гортын wi-fi-яс вылӧ коми парольяс, ысталӧ коми SMS-яс, сёйӧ коми гижӧда пирӧгъяс… Ӧтарӧ юасьӧ, кыдзи комиӧн тайӧ да сійӧ…
А! Забыль! Открыткаяс кындзиыс вӧлӧксӧ нӧшта вуджӧма З. В. Остаповалӧн «Ворсыштам дзолюк» небӧг. Сійӧс сэсся и лыддьыштлӧ 2 метра ыджда дядьӧ…))
Кыв велӧдігӧн серамбанаторъяссьыс позьӧ нин анекдотъяса петас йӧзӧдны.) Вайӧда ӧткымын видлӧг. Морта-морт сёрниын (диалогын) кута гижны сійӧ кыв вылас, кыдзи збыль вылас вӧлі.

МЕДВОДДЗА НЮМ
- А кыдзи по-коми любовь?
- Муслун, радейтчӧм…
- Ага! Значит твою маму зовут Радейтчӧм Васильевна?!

МӦД НЮМ
Висьтавлі коркӧ. Мися, любимӧйясӧс комияс шуӧны сьӧлӧмшӧръясӧн, мусаясӧн, мусукъясӧн… И ӧтчыд… Висьталӧ…
- Ме талун аддзи кӧч! Татшӧм мусук!
(Машинасяньыс аддзылӧма мича кӧчӧс)


КОЙМӦД НЮМ
Кар помын, миянсянь ёна ылын, эм биясӧн пӧртмасьысь зонт ногӧн вӧчӧм автобус сувтланін. А меным пыр окота сыланьӧ ветлыны. Петім коркӧ гуляйтны. Мися:
- Куда пойдём!
- На площадь! А тэ мый мӧвпала?
- До зонтика…
- До зонтиков?! Но тэ висьтала!!!

НЁЛЬӦД НЮМ
- А муй тэ сёйин?
Ме:
- Не знаю…
- Кыдзи тэ ог тӧд?! Висьтав!

ВИТӦД НЮМ
Сёрнитам скайп пыр. Мышкам мича эжӧда юрлӧсъяс. Сійӧ:
- Тэнад татшӧм мича подушкияс!
- Ха-ха-ха…
- А как по-коми подушка?
- Юрлӧс.
- Ага! Мича тэнад юрлӧсъяс.

КВАЙТӦД НЮМ
- Но вай! Рытнас больгыны. Бур?

А коркӧ ключиті Александра Ногиевалысь «Ёртлы» сьыланкыв (кывъяссӧ гижи ме, а шыладсӧ ачыс Саша), куті сьывны, и пӧлӧй тшӧтш ("ӧ"-яс пыдди, дерт, тшӧкыдджыка "о" на артмылӧ):

«Миян костын овло тшоттом уна верст,
Менам сьолом кыло тэнсьыд олан руто!
Ёрта-ёртос йито тыдавтом кузь вез.
Буретш сійӧ - мирса ношта оти чудо!»


И татшӧм серамбана видлӧгыс зэв уна. Тшӧкыдджыка оз ӧшыбкаысь нюмйыд пет, а сыысь, шуам, кутшӧм авъя чужӧмӧн мортыслӧн артмис сёрникузясӧ шуны… И долыд, и гажа, а кор окота, мед матысса мортыдлы вӧлі нимкодь и «нюмкодь», нӧшта на зілян, велӧдан и сёрнитан сылӧн чужан кывйӧн…

понедельник, 10 октября 2016 г.

"МЕНЫМ СЭТШӦМ БУР ТЭКӦД..."



          Кывлінныд-ӧ ті коми кыв велӧдан открыткаяс йылысь? Чайта да, ӧткымынӧн... Да ме и ачым на йылысь тӧда сӧмын сы вӧсна, мый текстыслысь кутшӧмкӧ юкӧн вуджӧді, да Васька Чупров (проектас вуджӧдчысь жӧ) вайис меным некымын «веер» Финн муысь.
           Шуанныд, мый нин бара тайӧ Женяыс гудрасьӧ?! Ньӧти ог!
          «Открытки веером» проект йылысь ме медводз кывлі удмурт ёртъяссянь (дерт, а коді миян пыр водзын), а аддзылі – во сайын «Люди леса» этнофестиваль вылысь. Веськӧдлӧ уджтаснас удмурт ныв Мария Золотарёва. Тайӧ мортыс – том журналист. Пыр кӧнкӧ водзмостчӧ.  
            Мыйла «веером»? Сы вӧсна мый 6 открыткасӧ йитӧма ӧвтчан сяма ногӧн. 



Мыйла найӧс колӧ вӧлі ӧтувтны? Сы вӧсна мый тані абу пошта карточкаяс, а кыв велӧданаяс! Комиксъясас финн-йӧгра кыв вылын радейтчӧм йылысь история (тӧдмасьлӧм, аддзысьлӧм, сьӧлӧмкылӧмъяс йылысь висьталӧм…), а бӧрас – роч вылӧ вуджӧдӧм да тайӧ кыв йывсьыс юӧр (шуам, лыдакывъяс, кыдзи вежласьӧны кадакывъяс да с.в.).

Ӧні тайӧ открыткаясыс эмӧсь некымын финн-йӧгра кыв вылын. И коми вылын тшӧтш, но кытысь судзӧдны… (( Гашкӧ, тиражируйтны да?!
Васяӧс да менӧ Маша корис вуджӧдны открыткаяс вылысь текстсӧ, медым вӧчны найӧс и миян кыв вылын тшӧтш финн-йӧгра войтырлӧн Финляндияса Лахтиын мунысь Конгресс кежлӧ. Мед пӧ быдӧн вермис босьтны аслыс ӧвтчансӧ да и тӧдмасьыштны рӧдвуж кывйӧн, а сэсся и - кодкӧдкӧ.... Сэтысь ме дорӧ и воис некымын веер. 

Уджсӧ Финн-йӧгра проекткӧд йитӧдын отсалӧма пӧртны олӧмӧ Россия-Финляндия котыр.







суббота, 1 октября 2016 г.

«БАБӦ, БЛАСЛӦВИТ МЕНӦ!» (пом)


    Шензя… Марей да Натэй баблӧн семьяас чужліс 10 челядь, верстьӧӧдз быдмисны 8-ӧн. 

Шуйгавывсянь Плегонт Сандыр, Плегонт Марей, Плегонт Улей, Плегонт Натэй, Плегонт Марин, Плегонт Ӧндрей.

Бӧръя кага вайӧм бӧрын кувсис Митродора мамныс. 4 пиӧс да сы мында жӧ нылӧс быдтіс Флегонт прапрадедӧй. Кыдзи сылӧн артмӧма тадзисӧ велӧдны челядьсӧ, мый найӧ пыр кутчысисны ӧта-мӧдас да велӧдісны татшӧмасӧ овны и ассьыныс челядь да внукъяссӧ... Ми ставӧн ёртасям!



    Унатор нин висьталі бабукъяс йывсьым 3 юкӧна неыджыд гижӧд-казьтылӧмам (воддзаясыс тані «БАБӦ, БЛАСЛӦВИТ МЕНӦ!»,  «БАБӦ, БЛАСЛӦВИТ МЕНӦ!» (II юкӧн))... Мый ме нӧшта помнита Марей прабаб йывсьым?
    Марей баблӧн вӧлі да и ӧні эм фотояса дзонь чумадан. Рӧдвужкӧд чукӧртчылігӧн видзӧдалам тайӧ некымын сё фотосӧ. Сэні эмӧсь и зэв важ карточкаяс… Помнита, Марей баб пыр шуӧ вӧлі, мый пуктавны фотояссӧ колӧ серпаснас увлань, мед оз торксьыны… 
    Вежавидзӧмӧн кранитам мамӧкӧд тшӧтш и бабъясӧн на чукӧртны заводитӧм открыткаяса архив. А ӧтчыдысь сэні лукйысигӧн аддзи "ачымӧс". Карточкаыс 1950-60-ӧд воясся.)) Бабъясӧн открыткаяс радейтӧмыс вуджӧма и меным.)



    А нӧшта Марей баблӧн став чышъяныс бӧръя кадас вӧлі кык пельӧса, либӧ квайта. Кыдзи тайӧ артмис? Гӧгрӧс пызан саяным сёйигӧн пырыштас от (чышъян) помыс шыд тасьтіас, бабӧ босьтас стен вылын ӧшалысь шыран (тіян ногӧн ножич) да и шваркнитас ковтӧм помъяссӧ. =) 
    А тӧданныд мыйла ме ыджыд быдми? Ӧти арӧснам ме вӧлі ёніник кагукӧн – быдӧнкӧд пызан сайӧ пуксьывлі. Марей баб сэк шулӧма мамӧлы: «Любӧ, Енмыс Женя нылӧлы сетӧма трӧйнэй аппетит!» Весиг садйын менӧ сэк кабачокӧ пасьтӧдлӧмаӧсь.))

Женя пукалӧ шуйгавывсянь медводдзаӧн

   Марей баб йывсьым кольӧма унджык казьтылӧм. Сійӧ ӧд дырджык оліс Натэй баб серти… И ме сійӧс ачым нин, кыдз кужи, видзи жӧ, кор усьӧм бӧрын сійӧ эз нин вермы ветлӧдлыны, лёка аддзис… 
   Ме помнита и… кыдзи бабӧй муніс мӧдар югыдас. Сійӧ пыр кӧсйис кувны гожӧмын. Ӧти-кӧ, медым дзебнысӧ (гуавны) вӧлі кокниджык. Мӧд-кӧ, сійӧ быттьӧ тӧдіс кулан кад йывсьыс. Чойясыс шулісны: «Кутшӧм вогӧгӧрся кадӧ чужим, сэк и кулам». Бабӧй чужис сора (июль) 30-ӧд лунӧ, куліс – август 12-ӧдӧ. 
   Бӧръя кадас бабӧ зэв нин слаб вӧлі. Эз нин аддзы, лёка кыліс, сылы пыр колӧ вӧлі тӧдны, эм-ӧ кодкӧ орччӧн. Горӧдлас: «Женя! Люба!» Шыӧдчам мамӧкӧд, мый гортынӧсь, шуас: «Исуса Христа сына Божия, спаси нас!» Тадзи вӧлі и бӧръя рытнас. Сійӧ рытывбыд кевмысис вом горулас. Сэсся друг лӧнь лоис, матыстчим бабным дорӧ, а лолыс петӧма нин… 
   Колльӧдны кузь олӧм вуджӧм аньӧс, кодӧс тӧдісны Мозын бокса быд сиктын, волісны зэв уна йӧз. Мукӧд грездъясысь ылыс рӧдвужӧс сэк медводдзаысь аддзылі. 
   Бабӧ оліс 92 во! Мыйыс эз вичмы сылӧн нэм вылас… Мамыслӧн мӧдар югыдас мунӧм бӧрын 10 арӧснас сійӧ лоис ыджыд семьяын кӧзяйкаӧн… Куим война… Став челядьсӧ гуалӧм… Верӧсыс (Вань дедӧй) локтіс Ыджыд тыш вылысь кампужитчӧмӧн, а дас во мысти куліс… 
   Марей бабӧй и сылӧн чойясыс мыйлакӧ яндысисны арлыдсьыныс. Выль мортлӧн керкаӧ пыригӧн пыр шулісны мамӧлы, эн висьтась, кымын миянлы арӧс. Ог чайт, мый тайӧ аньяслӧн асныралӧм понда, кор арлыд кутӧны гусяторйын. Бабъясӧй яндысисны, мый сэтшӧм дыр нин олӧны Му вылас… Татшӧм дырсӧ пӧ йӧз оз овны… Кузь олӧм олысь йӧз корӧны нин Енсӧ, мед ӧдйӧджык найӧс босьтас, мудзӧны олӧмсьыс. Но Енмыс налы бара на сетӧ лун бӧрся мӧдӧс… Сійӧ жалитӧ миянӧс, налысь челядь да внукъяссӧ… Сетӧ позянлун олыштны на орччӧн мывкыд да шань тайӧ войтырыскӧд… Найӧ эз помавлыны институтъяс, эз гижлыны небӧгъяс, но налӧн сьӧлӧмъясыс – тайӧ и эм институтъяс… А небӧгсӧ… Небӧгсӧ на йылысь колӧ гыжны миянлы, налы, кодъяслы Енмыс сетӧма шуд олыштны орччӧн дед-бабъяскӧд…